BAP ဘာသာပြန်။

 

Elle* ၏ အဖြစ်အပျက်သည် စစ်တပ်၏ တိုက်ခိုက်မှုအန္တရယ် ရှိနေသော်လည်း လူများကို ကူညီရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့် ကိုယ်ကျိုးစွန့်အနစ်နာခံမှု ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ သူမ၏ဇာတ်လမ်းသည် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော ကျန်းမာရေးစနစ်၏ အခြေအနေကို ထင်ဟပ်ပြနေသည်။

 

မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အာဏာသိမ်းသည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုတွင် Elle နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဆရာဝန်တစ်ဦးတို့သည် တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို အကူအညီပေးရန်အတွက် တောတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့သည် အထောက်အပံ့ပေးရန် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ၄၅,၀၀၀ အနက်မှ တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်ကြသည်။

 

Elle သည် သူမ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် နောင်တမရဘဲ ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားမှုကို ထောက်ခံအား ပေးနေဆဲဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် သူမနှင့်အတူ ထွက်ပြေးခဲ့သော ဆရာဝန်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ ကိုယ်ကျိုးစွန့်အနစ်နာခံမှုများက သူမအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သူမသည် ဒုက္ခသည်စခန်းများမှ လူနာများကို ဆေးခန်းတစ်ခုတွင် ကုသပေးနေသော်လည်း အိုမင်းမစွမ်း ဖြစ်နေသည့် သူမ၏မိဘများထံသို့ ငွေကြေးပြန်လည်ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန် လုံလောက်သော ဝင်ငွေ မရရှိသေးဘဲ ယင်းမှာ သူမ၏ အကြီးမားဆုံး ဆန္ဒလည်း ဖြစ်သည်။

 

“ကျွန်မတို့က ကျွန်မတို့ နိုင်ငံအတွက် တတ်နိုင်သမျှ အရာရာတိုင်း လုပ်ခဲ့ပါတယ်။” ဟု သူမက ပြောသည်။ “ဒါပေမယ့် ကျွန်မတို့ကိုယ်တိုင်နဲ့ မိသားစုတွေအတွက်ကတော့ ကျွန်မတို့ ပျက်ကွက်ရှုံးနိမ့် နေတယ်လို့ ခံစားနေရတယ်။”

 

ပြည်တွင်းစစ် စတင်သည်မှာ ငါးနှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံထံမှ လက်နက်အထောက်အပံ့များနှင့်အတူ စစ်သားသစ် သောင်းနှင့်ချီကာ အင်အားဖြည့်တင်းထားသည့် စစ်တပ်သည် မကြာသေးမီက နယ်မြေ အချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်မှုကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ခံခဲ့ရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများသည် အလွန်ဆိုးရွားလှသော အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်နေကြရပြီး ၎င်းတို့၏ ကြီးမားလှသော ကိုယ်ကျိုးစွန့်အနစ်နာခံမှုများ ရှိနေသော်လည်း ကျန်းမာရေးစနစ်မှာ အပိုင်းပိုင်းပြတ်တောက်ကာ ပြိုလဲမည့်အနားသို့ ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ကျွမ်းကျင်သူများက ပြောကြသည်။ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ တိုးလာနေကာ အရေးကြီးသော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ ပြတ်လပ်မှုနှင့်လည်း ဆိုးရွားစွာ ရင်ဆိုင်နေရသည်။

 

အထူးသဖြင့် လေကြောင်းမှ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ကျန်းမာရေးစခန်းများအပေါ် တိုက်ခိုက် မှုများ သိသိသာသာ တိုးလာခဲ့ပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) က တိုက်ခိုက်မှု ၇၀၊ သေဆုံးသူ ၁၄၈ ဦးနှင့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၁၈၆ ဦးတို့ကို အတည်ပြုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

 

ဗြိတိသျှဆေးဘက်ဆိုင်ရာအသင်း (BMA) ၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာကျင့်ဝတ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ Dr Andrew Green က ဤလအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သော webinar ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုတွင် ပြောရာ၌ “နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ဥပဒေတွေကို ချိုးဖောက်မှုတွေနဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကြားနေရေးမူဝါဒကို ဖောက်ဖျက်မှုတွေကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို လျော့ကျစေခဲ့ပါတယ်။ တကယ်တမ်းက လုံးဝ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားစေခဲ့ပါတယ်။” ဟု ပြောသည်။

 

ယေဘုယျ သက်ရောက်မှုမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးစနစ်သည် ယခုအခါ “ပြိုလဲခါနီး အဖြစ်ကို အမှန်တကယ် ရောက်ရှိနေပြီ။” ဖြစ်ကြောင်း ၎င်းက ဆိုသည်။

 

စစ်တပ်၏ လမ်းပိတ်ဆို့မှုများသည်လည်း ပတ်တီးများ၊ ပိုးသတ်ဆေးများ၊ ပဋိဇီဝဆေးများ၊ သွေးကြော သွင်းအရည်များ၊ ငှက်ဖျားရောဂါ စစ်ဆေးကိရိယာများအပြင် မိခင်နှင့် ကလေး ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ အပါအဝင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာပစ္စည်းများ ပြတ်လပ်မှုကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။

 

အချို့ဒေသများတွင် ဆေးဝါးနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာ ရှားပါးမှုများကြောင့် ငှက်ဖျားရောဂါ ပြန်လည် ဖြစ်ပွားလာခဲ့ပြီး မသန့်ရှင်းသော သောက်သုံးရေ မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ကာကွယ်၍ရသော အခြားရောဂါ များ ကူးစက်ပြန့်ပွားလျက်ရှိသကဲ့သို့ ပုံမှန်ကျန်းမာရေး အစီအစဉ်များလည်း ရပ်ဆိုင်းလျက်ရှိသည်။

 

ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ၏ ဖော်ပြချက်အရ အဆိုပါ ယိုယွင်းနေသော ကျန်းမာရေးစနစ်သည် နိုင်ငံအတွင်း အသက်ကယ်အကူအညီနှင့် အကာအကွယ်ပေးရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို အရေးတကြီး လိုအပ်နေကြသည့် လူ ၁၆ သန်းကျော်အတွက် အဓိက အတားအဆီးတစ်ခု ဖြစ်လာနေသည်။

 

ပဋိပက္ခ စတင်ခဲ့သည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခနှင့် ဖြစ်ရပ်အချက်အလက် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (ACLED) ၏ ဖော်ပြချက်အရ သိရသည်

 

“ဆေးခန်းများကို လေကြောင်းမှ တစ်ကြိမ်ပြီးတစ်ကြိမ် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခံရ”

 

၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း အရှက်ရဖွယ် ရှုံးနိမ့်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် စစ်တပ်သည် ယခုနှစ်တွင် နယ်မြေအချို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ နယ်မြေရရှိမှုများသည် နယ်မြေအကျယ် အဝန်းအားဖြင့် အလွန်သေးငယ်သော်လည်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ ထောက်ပံ့ရေးလမ်းကြောင်း များနှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို နှောင့်ယှက်နိုင်ခဲ့သဖြင့် မဟာဗျူဟာမြောက် တန်ဖိုးရှိနေသည်။

 

ပဋိပက္ခ စတင်ခဲ့သည့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခနှင့် ဖြစ်ရပ်အချက်အလက် စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (ACLED) ၏ ဖော်ပြချက်အရ သိရသည်။ ဇန်နဝါရီလတွင် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး လိမ်လည်လှည့်ဖြားမှုတစ်ခုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုတ်ချခံခဲ့ရသည့် ရွေးကောက်ပွဲကာလ ဝန်းကျင် လပိုင်းအတွင်း၌ပင် စစ်တပ်၏ လက်ချက်ဖြင့် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၇၀၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ရကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ဆိုသည်။

 

ကျန်းမာရေးကဏ္ဍသည်လည်း အဆိုပါ အကြမ်းဖက်မှုများမှ ကင်းလွတ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ Insecurity Insight ၏ အချက်အလက်များအရ ပဋိပက္ခ စတင်ချိန်မှစ၍ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်တားဆီးမှု အကြိမ်ရေ အနည်းဆုံး ၁,၉၄၈ ကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်း ၉၃၂ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ၁၇၅ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။

 

“ဒါတွေက စစ်ပွဲအတွင်း မတော်တဆ ဖြစ်ပွားခဲ့တာတွေ မဟုတ်ပါ။” ဟု မူလက မြန်မာနိုင်ငံမှဖြစ်ပြီး အမည်မဖော်လိုသည့် Global Health Partnerships မှ ဆရာဝန်တစ်ဦးက BMA ဝက်ဘ်နာတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။

 

“ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ဒေသတွေမှာရှိတဲ့ ဆေးခန်းတွေကို လေကြောင်းက တစ်ကြိမ်ပြီး တစ်ကြိမ် ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒီဆေးခန်းတွေက လူထုကို အသက်ရှင် ရပ်တည်စေဖို့နဲ့ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်ခုခံနိုင်ဖို့ ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့အတွက် ဖြစ်ပါတယ်။” ဟု အဆိုပါဆရာဝန်က ပြောသည်။

 

သတ်ဖြတ်ခံရသူများ သို့မဟုတ် ဒဏ်ရာရရှိသူများမှာ အရပ်သားများ မဟုတ်ဘဲ အကြမ်းဖက် သမားများနှင့် ၎င်းတို့ကို ထောက်ခံအားပေးသူများသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ စစ်ကောင်စီက ကျန်းမာရေး စခန်းများတွင် အရပ်သားများ သေဆုံးမှုကို ယခင်က ငြင်းဆိုခဲ့ဖူးသည်။

 

ပဋိပက္ခ မဖြစ်ပွားမီကတည်းက မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူ ၁,၀၀၀ လျှင် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း တစ်ဦးသာ ရှိသည့် အတွက် ကျန်းမာရေးပညာရှင်များ ရှားပါးမှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရခဲ့သည်။ ယခုအခါ ကျန်းမာရေးပညာရှင် အများအပြားမှာ ဆေးကုသမှုလုပ်ငန်းများကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်ရခြင်း၊ ပိုမိုလုံခြုံသော ဒေသများသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရခြင်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားရခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့နေကြရသည်။

 

ဆရာဝန်တွေက သေဆုံးမှုတွေကို မြင်တွေ့နေရတာပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ဒီစစ်ပွဲကြောင့် သေဆုံးနေတာတွေကို အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်တွေ ဒဏ်ရာရတာ သို့မဟုတ် သေဆုံးနေတာတွေကို မြင်ရတဲ့အခါ ကျွန်မ နာကျင်ရပါတယ်

 

Elle သည် တစ်ချိန်က နာမည်ကြီး ဆေးရုံကြီးတစ်ခုတွင် ရာထူးနေရာတစ်ခု ရရှိခဲ့ဖူးသူဖြစ်ပြီး သူမ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ပြန်လည်တွေးတောမိသည့်အခါ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် ကျေနပ်မှု စသည့် ရောနှောနေသော ခံစားချက်များ ဖြစ်ပေါ်ရသည်။

 

ဖုန်းလိုင်းမိရန် ခက်ခဲခြင်းကြောင့် သူမ၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ မိခင်ဖြစ်သူ သေဆုံးသွားကြောင်းကို လပေါင်းများစွာ ကြာမှသာ သိရှိခဲ့ရသည်။

 

Elle သည် ဒုက္ခသည်များအတွက် ဆေးခန်းတစ်ခုတွင် သူမ၏ ပထမဆုံးသော ကလေးငယ်ကို ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး နယ်စပ်ဒေသသို့ မော်တော်ဆိုင်ကယ်ဖြင့် အန္တရာယ်များသော ခရီးကို နှင်ခဲ့ရသည်။ ရှစ်ရက်အကြာတွင် အာဏာပိုင်များက သူမ၏ခင်ပွန်းကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး သူမသည် ကလေးမီးဖွားပြီးနောက်ပိုင်း စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။

 

နောက်ဆုံးတွင် သူမ၏ခင်ပွန်း ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ၎င်းတို့နှစ်ဦးသားသည် ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ထိခိုက်ခံစားရသူများ အပါအဝင် ဒုက္ခသည်စခန်းများမှ လူနာများကို ဆေးခန်း တစ်ခုတွင် အတူတကွ ကုသပေးလျက် ရှိသည်။

 

သူတို့တွင် လေ့ကျင့်မှုများ ရရှိထားပြီးဖြစ်သော်လည်း ပဋိပက္ခ၏ သက်ရောက်မှုများကို တစ်ခါတစ်ရံ ခံနိုင်ရည်ရှိရန် ခက်ခဲလှသည်။

 

“ဆရာဝန်တွေက သေဆုံးမှုတွေကို မြင်တွေ့နေရတာပါပဲ။” ဟု သူမက ဆိုသည်။ “ဒါပေမဲ့ ဒီစစ်ပွဲကြောင့် သေဆုံးနေတာတွေကို အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်တွေ ဒဏ်ရာရတာ သို့မဟုတ် သေဆုံးနေတာတွေကို မြင်ရတဲ့အခါ ကျွန်မ နာကျင်ရပါတယ်။”

 

“အခု ကျွန်မ မိခင်တစ်ဦး ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာတော့ ဒါ ကျွန်မရဲ့ သားလေးလည်း ဖြစ်သွားနိုင်တယ်လို့ ခံစားရပါတယ်။” ဟု သူမက ပြောသည်။ “

 

*အမည်ကို လုံခြုံရေးအရ ပြောင်းလဲထားသည်။

 

ကိုးကား - The Guardian

 

ပုံစာ - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း စစ်တပ်၏ လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုအပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံတစ်ရုံ၏ ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော သဲလွန်စပြိုပျက်မှုများ။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်လာသော ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးကဏ္ဍသည် ပြိုလဲခါနီး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေ သည်။ AFP/Getty Images