BAP ဘာသာပြန်။

 

ဝါရှင်တန်ဒီစီသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအား အမေရိကန်စားသုံးသူစျေးကွက်နှင့် တရုတ် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် နှစ်ခုအနက် တစ်ခုကို မဖြစ်မနေ ရွေးချယ်စေရန် ဖိအားပေးမည့် အခြေအနေ တွင် ရှိနေပုံရသည်။

 

ပြီးခဲ့သည့်နှစ် ဇူလိုင်လတွင် Trump အစိုးရသည် ကုန်စည်များကို "တစ်ဆင့်ခံ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း" (Transshipment) အပေါ် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အခွန်များ စည်းကြပ်ပိုင်ခွင့်ကို မိမိဘာသာ အပ်နှင်း ခဲ့သည်။

 

ဤအခွန်နှုန်းထားများကြောင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအဖွဲ့ (အာဆီယံ) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဆိုပါ အခွန်စည်းကြပ်မှု၏ အဓိကပစ်မှတ်မှာ တရုတ်ကုမ္ပဏီများက အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများကို အခွန်ရှောင်ရန် လမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုနေသည့် လုပ်ရပ်ကို ဟန့်တားရန်ဖြစ်သည်ဟု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် နားလည်ထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

 

တစ်ဆင့်ခံ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်းကို တိုင်းတာရန် ခက်ခဲလှသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် ကုန်စည်များကို တတိယနိုင်ငံတစ်ခုမှတစ်ဆင့် နောက်ဆုံးပန်းတိုင်သို့ "သိသာထင်ရှားသော အသွင်ပြောင်းလဲမှု" (Substantial transformation) မပြုလုပ်ဘဲ တင်ပို့ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တရုတ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုသည် ဆိုလာပြားများကို မလေးရှား သို့မဟုတ် ဗီယက်နမ်တွင် ဘူးခွံဖွင့်၍ အနည်းငယ် အရောင်တင်ပြီးမှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်။

 

ကုန်သွယ်ရေးအကြံပေး Peter Navarro က အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သော Vietnam ပို့ကုန်များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံမှာ အမှန်စင်စစ် တရုတ်ကုန်စည်များ သာဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲပြောကြားခဲ့သည်

 

တရုတ်တောင်ပိုင်း ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များနှင့် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဆက်နွှယ်နေသော Vietnam သည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဓိကကျူးလွန်သူအဖြစ် ရှုမြင်ခံရသည်။ ကုန်သွယ်ရေးအကြံပေး Peter Navarro က အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သော Vietnam ပို့ကုန်များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံမှာ အမှန်စင်စစ် တရုတ်ကုန်စည်များ သာဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲပြောကြားခဲ့သည်။

 

တစ်ဆင့်ခံ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်း အချို့တစ်လေ ရှိနေသော်လည်း ယင်း၏ပျံ့နှံ့မှုမှာ လွန်လွန်ကဲကဲ ပုံကြီးချဲ့ခံထားရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ သြဇာညောင်းသော Harvard လေ့လာမှုတစ်ရပ်အရ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း Vietnam ၏ အမေရိကန်သို့ ပို့ကုန်တိုးတက်မှု ၉ ရာခိုင်နှုန်းသာလျှင် တစ်ဆင့်ခံ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိရသည်။

 

တရုတ်ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များအပေါ် မှီခိုမှုမှာ မြင့်တက်နေသော်လည်း အလွန်အကျွံ ခန့်မှန်း ခံထားရဖွယ် ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံသည့် Lowy ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအရ အာဆီယံ၏ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တန်ဖိုးမြှင့် ကွင်းဆက်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တန်ဖိုးမြှင့် ပါဝင်မှုဝေစုမှာ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။

 

Peter Navarro ၏ စွပ်စွဲချက်များမှာ နည်းပညာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုထက် ခံစားချက်ကို ရှေ့တန်း တင်လေ့ရှိသော အိမ်ဖြူတော်တွင် အရေးမပါသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အမေရိကန်သည် တစ်ဆင့်ခံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခွန်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အကောင်အထည် ဖော်ပုံ မရသေးချေ။

 

ဝါရှင်တန်အနေဖြင့် အာဆီယံနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ ချုပ်ဆိုရန် သတ်မှတ် ထားသည့် အချိန်ဇယားမှာ အလွန်တိုတောင်းလှသဖြင့် တစ်ဆင့်ခံ သယ်ယူပို့ဆောင်ခြင်းကို မည်သို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆို၍ မည်သို့ အရေးယူဆောင်ရွက်မည်ဟူသော အချက်မှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးနေကြောင်း အမေရိကန်၏ ဝါရင့်ကုန်သွယ်ရေး ညှိနှိုင်းသူ Wendy Cutler က ဆိုသည်။

 

ယင်းအစား အမေရိကန်သည် အနာဂတ်တွင် ကုန်ပစ္စည်းမူလဒေသ သတ်မှတ်ချက် (Rules of origin) ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ရန် သဘောတူညီချက်များတွင် နေရာချန်ထားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်-အင်ဒိုနီးရှား သဘောတူညီချက် ပုဒ်မ ၄.၁ ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဤညှိနှိုင်းမှုများသည် မကြာမီ အလေးအနက် စတင်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း Wendy Cutler က မျှော်လင့်ထားသည်။

 

၎င်းညှိနှိုင်းမှုများသည် အမေရိကန်၏ လျှော့ပေါ့အခွန်နှုန်းထားများ ခံစားခွင့်ရှိသော ကုန်စည်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပါဝင်မှု အမြင့်ဆုံးအဆင့်ကို ကန့်သတ်သတ်မှတ်မည် ဖြစ်သည်။

 

ဤသို့ အလွန်နက်နဲ၍ နည်းပညာဆန်သော ဆွေးနွေးမှုများတွင် များစွာသော အကျိုးစီးပွားများ ပါဝင်ပတ်သက်နေသည်။

 

မလေးရှား၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သော ပို့ကုန်များသည် အခွန်များကြားမှပင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကောင်းမွန်သော တိုးတက်မှုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်

 

Biden အစိုးရသည် အာဆီယံနှင့် သိသာထင်ရှားသော ကုန်သွယ်ရေး အစီအစဉ်များ မရှိခြင်းကြောင့် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အင်အားစုများသည် ကုန်သွယ်ရေး သဘော တူညီချက်များထက် ပိုမိုသြဇာညောင်းကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အရောက်တွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အမေရိကန်သည် အာဆီယံ၏ အကြီးဆုံးပို့ကုန်စျေးကွက်အဖြစ် တရုတ်နိုင်ငံကို ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။

 

ယင်းအချက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ စားသုံးမှု အားနည်းခြင်း၊ ကုန်ထုတ်စွမ်းအား အဆမတန် ပိုလျှံခြင်းနှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အိမ်ခြံမြေကဏ္ဍ ပြိုလဲပြီးနောက်ပိုင်း ပြန်လည်အသက်ဝင်လာသော ကုန်သွယ်ရေးဝါဒ (Mercantilism) တို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်၏ ဝယ်လိုအား မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် အခွန်များကြောင့် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပသို့ ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းတို့ကလည်း အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။

 

မလေးရှား၊ ထိုင်း နှင့် ဗီယက်နမ်တို့မှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့သော ပို့ကုန်များသည် အခွန်များကြားမှပင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ကောင်းမွန်သော တိုးတက်မှုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ အာဆီယံ၏ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့မှု စုစုပေါင်းမှာ ၂၉ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်။

 

ယင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အာဆီယံ၏ တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့မှုမှာ သိသိသာသာ ကွာခြားလျက် ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှား နှင့် ဗီယက်နမ်တို့သည် တရုတ်နိုင်ငံသို့ တင်ပို့မှု ကျဆင်းခဲ့သည်။ ထိုင်းနိုင်ငံမှာ သုံးနှစ်ဆက်တိုက် ကျဆင်းပြီးနောက် အနည်းငယ် ပြန်လည်တိုးတက် လာခဲ့ပြီး အင်ဒိုနီးရှားမှာမူ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာ နှစ်နှစ်ဆက်တိုက် ကျဆင်းခဲ့ပြီး နောက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။

 

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အာဆီယံနှင့် ကုန်သွယ်မှု ပိုလျှံမှုမှာ အမြင့်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေ ပြီး အာဆီယံသည် တရုတ်ပို့ကုန်များ၏ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်းကို လက်ခံတင်သွင်းနေသည်။

 

ဤကိန်းဂဏန်းများသည် ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ အခြေအနေကို ညွှန်ပြနေသည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ ကုန်ကြမ်းများ၊ ကြားခံကုန်စည်များနှင့် အရင်းအနှီး ကုန်စည်များ တင်ပို့မှုသည် အာဆီယံ၏ အမေရိကန်သို့ ပို့ကုန်တိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုနေသည်မှာ သေချာသကဲ့သို့ တရုတ်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ သူများသည်လည်း မိခင်နိုင်ငံမှ ပေးသွင်းသူများကိုသာ အဓိက အသုံးပြုနေကြသည်။

 

အာဆီယံနိုင်ငံများသည် အရည်အသွေးမြင့်၍ စျေးနှုန်းသက်သာသော တရုတ်ကုန်စည်များမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိနေသည့် လက်ရှိထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များကို ဖယ်ရှားရန် တွန့်ဆုတ်နေကြ လိမ့်မည်။ ထို့ပြင် အလွန်အမင်း တင်းကျပ်သော ကုန်ပစ္စည်းမူလဒေသ သတ်မှတ်ချက်များသည် အာဆီယံနိုင်ငံများက တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် အခွန်ကြောင့် ရရှိထားသော ကုန်ကျစားရိတ်အားသာချက်ကိုပင် ပျောက်ကွယ်သွားစေနိုင်သည်။

 

နိုင်ငံရေးအရကြည့်လျှင် ပေကျင်းအနေဖြင့် အာဆီယံနိုင်ငံများအား အမေရိကန်၏ ကုန်ပစ္စည်းမူလဒေသ သတ်မှတ်ချက် ကြိုးပမ်းမှုများကို ဆန့်ကျင်ရန် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် တွန်းအားပေးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့် ရသည်။ အာဆီယံအနေဖြင့် မိမိတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရန် စုပေါင်းလုပ်ဆောင် မည်ဆိုပါက ပိုမို အားကောင်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ထိုသို့ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်ရန် အခွင့်အလမ်းမှာ အလွန်နည်းပါးလှသည်။

 

သို့သော်လည်း ကုန်ပစ္စည်းမူလဒေသ သတ်မှတ်ချက်များကို စနစ်တကျနှင့် တဖြည်းဖြည်း တင်းကျပ် ခြင်းသည် အာဆီယံအတွက် အကျိုးရှိနိုင်သည်။ ဗီယက်နမ်၊ မလေးရှားနှင့် အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရများသည် ပို့ကုန်များမှ တန်ဖိုးမြှင့် အကျိုးအမြတ်များ မည်သို့ ပိုမိုရယူမည်နည်းဟူသော ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည်။

 

အာဆီယံရှိ တရုတ်ကုမ္ပဏီများသည် ဒေသတွင်းမှ ကုန်ကြမ်းများ ဝယ်ယူရန် စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ယေဘုယျအားဖြင့် အကောင်းမြင်မခံရချေ။ ကုန်ပစ္စည်းမူလဒေသ သတ်မှတ်ချက်များကို စနစ်တကျ ပုံဖော်နိုင်ပါက လက်ခံဆောင်ရွက်ပေးသည့် အစိုးရများအနေဖြင့် နည်းပညာလွှဲပြောင်း ပေးရန်နှင့် ဒေသတွင်း ကုန်ကြမ်းများ ပိုမိုအသုံးပြုရန် တောင်းဆိုနိုင်သည့် အားသာချက်များ ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် တရုတ်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်မှုကြောင့် အခက်အခဲကြုံနေရသော အာဆီယံ၏ သံမဏိနှင့် ပလတ်စတစ်ကဲ့သို့သော ကြားခံကုန်စည် ထုတ်လုပ်သူများအတွက်လည်း အသက်ရှူချောင် စေနိုင်သည်။

 

အမေရိကန် တာဝန်ရှိသူများအနေဖြင့် ယခင်ကထက် ပိုမိုလက်တွေ့ကျပြီး ဒေသတွင်း မိတ်ဖက်များ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ပိုမိုတုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း ရှိမရှိအပေါ် များစွာ မူတည်နေမည် ဖြစ်သည်။

 

သမ္မတ Xi Jinping အနေဖြင့်လည်း လာမည့် မေလတွင် သမ္မတ Donald Trump နှင့် တွေ့ဆုံသည့်အခါ ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးစရာများ ရှိနေနိုင်သည်။

 

ကိုးကား - The Interpreter

ပုံစာ - ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ Da Nang ဆိပ်ကမ်းတွင် တင်ပို့မည့် ကုန်သေတ္တာအတွင်းပိုင်း စစ်ဆေးမှု (Laura Gil/UNODC)