BAP၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁။

 

 

︎ စိတ်ခံစားမှုကို အသုံးချလှည့်စားခြင်း ဆိုသည်မှာ

 

စိတ်ခံစားမှုကို အသုံးချလှည့်စားခြင်းဆိုတာ ပို့စ်တစ်ခုက သင့်ကို ဒေါသ၊ ကြောက်ရွံ့မှု ဒါမှမဟုတ် မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်မှုစတဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ ခံစားချက်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေဖို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖန်တီးထားခြင်းဖြစ်ပြီး အဲဒီအတွက် သင်က အလျင်စလို တုံ့ပြန်ရန်၊ ပြန်လည်မျှဝေရန် ဖြစ်လာပါတယ်။

 

Massachusetts Institute of Technology ရဲ့ သုတေသနပြုချက်အရ သတင်းအမှားတွေဟာ သတင်းအမှန်တွေထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပျံ့နှံ့လေ့ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အံ့ဩမှု ဒါမှမဟုတ် ကြောက်ရွံ့မှုလို ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့အခါမှာ ပိုမိုမြန်ဆန်ကြောင်း တွေ့ရှိရပါတယ်။

 

ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပလက်ဖောင်းတွေဟာ တုံ့ပြန်မှု (reaction) အများကြီးရတဲ့ ပို့စ်တွေကို ပိုမိုအားပေးလေ့ရှိပါတယ်။ စိတ်ခံစားမှုကို လှုံ့ဆော်တဲ့ ပို့စ်တွေဟာ တုံ့ပြန်မှု ပိုမိုရရှိတတ်ပါတယ်။ ဒါက “ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေဟာ အချက်အလက်တွေထက် ပိုပြီးတော့ မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပျံ့နှံ့သွားလေ့ရှိပါတယ်။” လို့ ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

 

၂၀၁၈ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီက “ဆိုရှယ်မီဒီယာကို အမုန်းတရားတွေနဲ့ လှုံ့ဆော်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေ ဖြန့်ဝေဖို့ အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ဒါတွေက အကြမ်းဖက်မှုတွေ ဖြစ်လာစေဖို့ အားပေးကူညီရာ ရောက်ခဲ့ပါတယ်။” လို့ အစီရင်ခံခဲ့ပါတယ်။

 

ဒါဟာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကို ပြသနေတာပါပဲ - “အွန်လိုင်းပေါ်က စိတ်ခံစားမှုတွေဟာ လက်တွေ့လောကမှာ ဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်လာစေနိုင်ပါတယ်။”

 

︎ ပို့စ်တစ်ခုက သင့်ခံစားချက်တွေကို ထိန်းချုပ်ဖို့ ကြိုးစားနေတာကို ဘယ်လိုသိနိုင်မလဲ

 

အောက်ပါ သတိပေးချက်တွေကို စောင့်ကြည့်ပါ -

 

• ခေါင်းစဉ်များကို စာလုံးကြီးများ၊ စာလုံးမည်းများ (ALL CAPS) ဖြင့် ရေးသားထားခြင်း

• “အရေးကြီး”၊ “ချက်ချင်း”၊ “သတိပြု”၊ “နောက်မကျခင်”၊ “၁၀၀%”၊ “အာမခံ”၊ “သက်သေများ” စသည့် စကားလုံးများ ပါဝင်ခြင်း

• “မဖျက်ခင် အမြန် Share ကြပါ!” စသည်တို့ ပါဝင်ခြင်း

• ရှင်းလင်းသော သတင်းရင်းမြစ် သို့မဟုတ် အထောက်အထား မရှိခြင်း

• ပို့စ်တစ်ခုကို မြင်မြင်ချင်း သင့်ကို အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်စေခြင်း သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့သွားစေခြင်း

 

တကယ်လို့ ပို့စ်တစ်ခုက သင့်ကို စိတ်ခံစားမှု အလွန်ပြင်းထန်သွားစေလျှင် - ခေတ္တရပ်နားပါ။ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ခံစားမှုဟာ ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်းကို လျော့ကျစေပါတယ်။ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေဟာ သတင်းအချက်အလက်တွေအပေါ် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လွှမ်းမိုးနိုင်ကြောင်း American Psychological Association က ဖော်ပြထားပါတယ်။

 

︎ စိတ်ခံစားမှုကို အသုံးချလှည့်စားခြင်းအား စစ်ဆေးသည့် အဆင့် ၅ ဆင့်

 

Share မလုပ်မီ မိမိကိုယ်ကိုယ် ပြန်မေးပါ -

 

၁။ ငါ့ရဲ့ စိတ်ခံစားမှု ဘယ်လောက်ထိ ပြင်းထန်နေသလဲ (၁ မှ ၁၀ အတွင်း)။

“တကယ်လို့ အရမ်းမြင့်နေရင် ခေတ္တစောင့်ပါ။”

၂။ ဒါကို ဘယ်သူ တင်တာလဲ။ “ဒါက ယုံကြည်ရတဲ့ သတင်းဌာနတစ်ခုလား။”

၃။ တကယ့် အထောက်အထား ရှိရဲ့လား။ “အမည်တွေ၊ တည်နေရာတွေ ဒါမှမဟုတ် စာရွက်စာတမ်းတွေ ပါရဲ့လား။”

၄။ ဒီသတင်းကို တခြားနေရာမှာရော ငါရှာတွေ့နိုင်မလား။

၅။ အကယ်လို့ ဒါဟာ သတင်းအမှား ဖြစ်နေရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ “ဘယ်သူတွေ ထိခိုက်နစ်နာသွားနိုင်သလဲ။”

 

၁၀ မိနစ်ခန့် စောင့်ဆိုင်းလိုက်ခြင်းကပင် သင့်ကို ပိုပြီး ရှင်းရှင်းလင်းလင်း စဉ်းစားနိုင်ဖို့ ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်။

 

︎ သင့်ကိုယ်သင် ကာကွယ်နည်း

 

အသုံးချလှည့်စားခံရမှုကို အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် လျှော့ချနိုင်ပါတယ် -

 

• Lateral reading လို့ခေါ်တဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ သတင်းရင်းမြစ် အများအပြားနဲ့ တိုက်ဆိုင် ဖတ်ရှုပါ။

• အမည်မသိ စာမျက်နှာတွေ၊ ဆင်တူရိုးမှား စာမျက်နှာတွေကို သတိပြု ရှောင်ကြဉ်ပါ။

• သတင်းတစ်ခုကို မှတ်ချက်ကဏ္ဍ (comment sections) နဲ့ မဆုံးဖြတ်ပါနှင့်။

• ဒေါသကို အမြဲလှုံ့ဆော်ပေးနေသော စာမျက်နှာတွေကို Unfollow လုပ်ပါ။

• ထိရှလွယ်တဲ့ သတင်းတွေကို အများသိအောင် မမျှဝေမီ အပြင်လောကမှာ တည်ငြိမ်စွာ ဆွေးနွေးပါ။

 

UNESCO ရဲ့ အဆိုအရ မီဒီယာဆိုင်ရာ သိနားလည်မှုဆိုတာ “အချက်အလက် စစ်ဆေးတာတင်မကဘဲ ကိုယ့်ရဲ့ ခံစားချက်တွေက ကိုယ့်ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေအပေါ် ဘယ်လိုလွှမ်းမိုးနေတယ်ဆိုတာကို နားလည်ဖို့လည်း ပါဝင်ပါတယ်။” လို့ ဆိုပါတယ်။

 

စိတ်ခံစားမှုကို အသုံးချလှည့်စားခြင်းဟာ ဒီအရာက အမှန်တကယ်လို့ ခံစားရတဲ့အတွက် ထိရောက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

“ဒါက အရေးကြီးတယ်လို့ ခံစားရတယ်။ အရေးတကြီး လုပ်ရမယ်လို့ ခံစားရတယ်။”

 

ဒါပေမဲ့ အရေးတကြီး လုပ်ရမယ်လို့ ခံစားရတဲ့ အရာတိုင်းဟာ အမှန်တရား မဟုတ်ပါဘူး။ နောက်တစ်ကြိမ် ပို့စ် တစ်ခုကြောင့် သင် အလွန်အမင်း ဒေါသထွက်ခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပါက ခေတ္တရပ်နားပြီး မေးမြန်းပါ - “ငါဟာ အချက်အလက်တွေအပေါ်မှာ တုံ့ပြန်နေတာလား။ ဒါမှမဟုတ် တစ်ယောက်ယောက်က ငါ့ကို ခံစားရအောင် ဖန်တီးထားတဲ့ ခံစားချက်တစ်ခုအပေါ်မှာ တုံ့ပြန်နေတာလား။”

 

အဲဒီ ခေတ္တရပ်နားလိုက်ခြင်းက သင့်ကိုယ်သင်နဲ့ သင့်လူမှုအသိုက်အဝန်းကို ကာကွယ်ပေးနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

#BAP #Digital #Media #Literacy #EmotionalManipulation

Burma Associated Press